سه نكته در عبارت مرحوم مصنّف استكه لازم به تنبيه و تذكّر است : الف : مرحوم مصنّف فرمود : او تناول من دون مراعاة ممكنة و قيد ( ظانّا حصول اللّيل ) را كه ما در عبارت اضافه كرديم صريحا نياورد با اينكه قطعا مقصود و منظور مىباشد و سرّ آن اينست كه كلمه ( فاخطأ ) ايشان را از قيد مزبور بىنياز مىكند چه آنكه مقتضاى خطاء به لحاظ موارد استعمال اينكلمه آنست كه خطاكار اعتقاد خلاف داشته باشد و بسى واضح و روشن استكه اعتقاد يا علمى است و يا ظنّى ، علمى آن كه قطعا مورد نظر نيست لاجرم ظن مراد و مقصود مىباشد . ب : ايشان حكم مزبور را تنها در صورت امكان رعايت وقت فرمودند و به اين قيد ( مراعاة ممكنه ) از كسى كه قادر بر رعايت وقت نيست احتراز كردند يعنى اين اشخاص « مثل كسى كه بواسطه ابرى بودن آسمان وقت را نتواند تشخيص دهد يا محبوس كه به هيچ وجه استخبار و اطّلاع بر وقت براى او ممكن نيست يا نابينائى كه به ملاحظه نبودن شخص صالحى نمىتواند از ديگرى تبعيّت و پيروى كند » در اين نوع موارد مأمور هستند كه به گمان و ظنّ خود عمل نمايند . و همان ظن در حقّ ايشان حجّت است اگرچه بعدا كشف خلاف شود . ج : از قيد نامبرده ( من دون مراعاة ممكنة ) استفاده مىشود كه اگر صائم مراعات نمود و بعد از آن ظن پيدا كرد كه شب هنوز باقى است يا روز بانتهاء رسيده و مغرب شده است و اعتمادا به آن افطار نمود و سپس فهميد كه گمانش بخطاء رفته قضاء آن لازم نيست چنانچه بر طبق آن نيز خبرى وارد شده كه مرحوم صاحب وسائل آن را در ج 7 ص 82 به اين شرح